Blaues Kreuz Intern
Login-Bereich

Abbrechen

Fizjologia i patologia układu nagrody. Uzależnienia.

Fizjologia i patologia układu
nagrody. Uzależnienia.

Prof. dr hab. Krzysztof Turlejski

Uniwersytet kardynała Stefana Wyszyńskiego
Instytut Biologii Doświadczalnej PAN

Uwalnianie dopaminy w mózgu pod wpływem różnych czynników.

Smaczne jedzenie: 50%

Seks do 100%

Alkohol do 200%

Nikotyna: 225%

Kokaina: 400%

Amfetamina: 1000%

Funkcjonowanie układu nagrody.

Układ nagrody jest elementem układu pobudzenia ukierunkowanego, który działa ze znakiem dodatnim. Jego aktywność wiąże procesy kognitywne z emocjami, takimi jak radość, przyjemność, ciekawość.

Aktywność układu nagrody wywołuje poczucie przyjemności i komfortu. Jednak nierównowaga chemiczna zaburzająca sygnalizację w układzie nagrody może zmienić poczucie komfortu w niepokój, rozdrażnienie lub gniew.

Alkohol.

Alkohol zaburza metabolizm neuronów, zmniejszając ich aktywność. Bardziej są na niego wrażliwe neurony GABA-ergiczne (hamujące). W związku z tym na początku przeważa efekt zniesienia hamowania (pobudzenia).

Przy wyższych dawkach, następuje aktywacja receptorów GABA-ergicznych powodując głębokie zahamowani różnych funkcji.

Alkoholizm zabija więcej ludzi niż wszystkie inne narkomanie razem wzięte (wyłączając nikotynizm).

Alkohol i dopamina.

Badania wykazały, że stymulowane alkoholem wydzielanie dopaminy może przebiegać za pośrednictwem endogennych peptydów opioidowych. Wynika to z obserwacji, że substancje chemiczne hamujące działanie peptydow opioidowych zapobiegają wpływowi alkoholu na uwalnianie dopaminy.

Substancje psychoaktywne.

Narkotyki były znane i stosowane przez człowieka od tysiącleci i - podobnie jak teraz - tymi najpopularniejszymi były: opium, konopie, liście koki, a także halucynaty zawarte w grzybach, powojach czy kaktusach.

Zażywano je w czasie obrzędów religijnych, ze względów społecznych, stosowano jako środki pobudzające. Liście koki służyły Indianom z Południowej Ameryki do stymulacji, usuwania zmęczenia, uczucia głodu czy pragnienia.

W XIX w. kokainę, dostępną legalnie nawet w barach, szeroko stosowano jako lek. Kokainę zawierała Coca-Cola wytwarzana według oryginalnej recepty i wiele innych napoi orzeźwiających.

Kokaina była również pierwszym środkiem zastosowanym do miejscowego znieczulania, dzięki czemu możliwe stało się prowadzenie operacji na tak wrażliwych częściach ciała, jak oczy.

Substancje psychoaktywne:
morfina, amfetamina, LSD

Opium (suszony sok z makówek) było popularne nie tylko w Chinach, ale i w innych krajach Bliskiego, Środkowego i Dalekiego Wschodu.

W wielu krajach niemowlęta usypiano sokiem z makówek, co było bardzo niebezpieczne, ponieważ są one szczególnie wrażliwe na morfinę i już jedna kropla takiego soku może być dla nich śmiertelna.

Jeszcze do lat 1970-tych lekarze często przepisywali preparaty opium jako środek przeciwbólowy, przeciwkaszlowy i łagodzący biegunki.

Do dzisiaj morfina jest niezastąpionym środkiem przeciwbólowym.

Kodeina, pochodna morfiny, jest od dawna cenionym lekiem przeciwkaszlowym.

Syntetyczną amfetaminę (działajacą na receptory adrenergiczne) przez długie lata stosowano jako legalny lek stymulujący, wchodziła również w skład preparatów odchudzających, o czym stosujący je ludzie najczęściej nie wiedzieli.

LSD-25 służył do leczenia chorób psychicznych i był dostępny bez recept.

Mechanizmy działania narkotyków aktywujacych.

Amfetamina i kokaina bezpośrednio aktywują układ adrenergiczny i dopaminergiczny hamując wychwyt neuronalny noradrenaliny i dopaminy poprzez blokowania transportera

dopaminowego (kokaina) lub nasilając ich uwalnianie z neuronów (amfetamina i jej pochodne).

Działanie kokainy.

Kokaina hamuje usuwanie wydzielonej dopaminy,

co jest powodem:

  • W mniejszych dawkach - pobudzenia psychoruchowego, uczucia euforii, omamów;
  • W większych - depresji ośrodka oddechowego w pniu mózgu, pobudzenia receptorów ß na obwodzie, co wywołuje: wzrost ciśnienia tętniczego i zaburzenia rytmu serca. Prowadzi to w efekcie do takich chorób jak: miażdżyca, choroba wieńcowa, niewydolność mięśnia sercowego itd.

U osoby uzależnionej wytwarza się oczekiwanie powtarzalności pobudzenia w układzie nagrody, co sprawia, że z czasem rośnie zapotrzebowanie na substancję uzależniającą. W dodatku pojawia się coraz więcej receptorów, które mogą być przez nią pobudzane. Zwiększenie liczby receptorów oraz wzrost zapotrzebowania na ich pobudzenie prowadzi w uzależnieniu do mechanizmu błędnego koła, którego przejawem są objawy odstawienne po zaprzestaniu podawania substancji uzależniającej.

Uzależnienie trwale zaburza równowagę procesów w mózgu.

  • Uzależnienie trwale zmienia strukturę i funkcjonowanie układów kontrolujących najważniejsze aspekty zachowania, takie jak ocena ważności bodźca lub obiektu, formowanie pamięci i poczucie przyjemności (satysfakcji, radości, uniesienia).
  • Zmiany te zachodzą na poziomach molekularnym, komórkowym, anatomicznym i funkcjonalnym.
  • Zmiany są głębokie i trwają długo po zaprzestaniu narkotyzowania się.
  • Wszystko to sprawia, że narkomanię traktuje się jak chorobę, która wymaga specjalistycznego eczenia.

W narkomanii hyperaktywne są układy emocjonalne, skłaniające do zachowań kompulsywnych, a słabo aktywne układy kognitywne, zwłaszcza kora przedczołowa, która przewiduje skutki i hamuje emocje.

Sie möchten Helfen?
Spenden Online. Schnell und sicher.